Du er bra nok!

Kven er du når du tenkjer på deg sjølv? Er du ein ok person? Er du god nok i forhold til måla du har sett deg? Er du fornøgd med deg sjølv? Strekk du til i dei tinga som er viktige for deg?

Og kva tenkjer andre om deg, trur du? Likar dei deg? Tenkjer dei på deg som ein bra person? Vil dei gjerne vere saman med deg? Ville dei valt deg, også om forholda var større og det var fleire å ta av?

Slike spørsmål stiller eg meg sjølv ganske ofte. Nokre dagar er gode, og eg føler at; ja, eg er ok! Andre dagar kjenner eg meg utilstrekkeleg og liten. Og andre dagar igjen kjenner eg meg som eit null. Alle andre er så mykje betre. Så mykje kulare.

Tenkjer at eg gjerne skulle vore like trygg på meg sjølv som dei; Dei fiksar kva som helst, og er alltid så hyggelege og får ting til. Dei slepp å føle seg så låge som eg gjer, i alle fall. Slepp å vere usikre på seg sjølv, og flaue over det dei seier og gjer. Heldiggrisane…

Og så, når eg kjenner meg slik, kjem skamma snikande. Eg skammar meg over meg sjølv – at eg ikkje klarar å ta meg saman. At eg ikkje fiksar ting så godt som eg burde. At det er min eigen feil alt saman – eg er teit, eg er ukul, eg er ikkje noko verdt…

Kanskje opplever du slike dagar du også. Dagar då du rett og slett ikkje passar inn. I det heile. I så fall har eg godt nytt til deg! Her, i Bibelen, står det nemleg om deg! Høyr:

Auga dine såg meg då eg var eit foster. Alle dagar er skrivne opp i di bok, dei fekk form før éin av dei var komen. (Sal 139, 16)

Eg syns det er godt å tenkje på at der finst ein Gud som ser meg og som bryr seg om meg. Viss du les i Bibelen og vert kjent med Jesus, vil du sjå at han løfter opp dei som er nede, og bryr seg om dei svake og usikre.

Herren din Gud er hos deg, ein helt som frelser. Han gleder og frydar seg over deg, viser deg atter sin kjærleik. Han jublar over deg med fryd (Sef 3, 17)

Det er ikkje berre det at Gud ser deg. Det står her i Bibelen at han jublar over deg med fryd! Det kan du tenkje på neste gong du kjenner deg nedfor eller ikkje god nok. Gud jublar over deg, fordi han er glad i deg!

For så elska Gud verda at han gav Son sin, den einborne, så kvar den som trur på han, ikkje skal gå fortapt, men ha evig liv. (Joh 3, 16)

Dette er den ultimate kjærleikserklæringa: Å gje livet sitt for andre! Gud ofra seg sjølv for å kunne vere saman med deg og meg. Eg er utruleg glad for dette, og har opplevd mange gongar i livet mitt at det å lese om dette i Bibelen og be til Gud og takke han for at han døydde for meg, har løfta meg opp på beina att.

Så lenge eg stolar på at det som står her (i Bibelen) er sant, så spelar det ikkje så stor rolle kva eg skulle tenkje om meg sjølv, eller kva andre skulle tenkje om meg. Det er ikkje så farleg å ikkje få ting til eller ha dagar der eg kjenner meg liten. Eg har ein Gud som løftar meg, og kan løfte deg, opp att og seier: Du er bra nok!

(Andakt på KRIK laurdag 6. februar)

Reine, skjære fakta

Når eit barn er 12 veker gamalt, ser det om lag slik ut:

Dette er ei dukke, laga etter dei måla og dei kunnskapene vi har om 12 veker gamle foster. Mellom 52 og 55 mm lange, mellom 10 og 20 gram (om lag som eit vanleg brev!). Alle ytre trekk er etablerte, og kjønnsorgana byrjar å få sine karakteristiske trekk. Hjartet har slått taktfast i 7 veker allereie, og hjernen har jobba på høggir endå lenger. Nervesignala går rundt om i kroppen, og stadig fleire av dei indre prosessane er sett i gong.

Blant anna er mange av hormonkjertlane godt i gong med sine oppgåver, og blodet byrjar å bli tilført isulin. Dette stoffet er heilt naudsynt for å kunne regulere blodsukkernivået. Og sukkeret i blodet? Det kjem sjølvsagt frå mora via morkaka. Barnet har aldri felles blodomløp med mora, men blodårene ligg så tett inntil kvarandre at stoffa kan gå gjennom åreveggane ved hjelp av diffusjon. Det er den same prosessen som når vi pustar inn luft og bytar ut CO2 i blodet med oksygen!

Av den grunn så kan vi altså ikkje seie at barnet på noko stadium i utviklinga er ein del av mora sin kropp, sjølv om det er heilt avhengig av mat frå mora for å overleve. Då, nett som etter at det er født.

Mange av rørslene til barnet er fortsatt refleksar (men ikkje alle!) Det er hardt arbeid å få kontroll på ein heilt ny kropp...

Når eit menneske er tolv veker gamalt, som på bildet over, og har alle trekk som høyrer eit menneske til på plass, har det allereie gått gjennom ei lang lang reise, men ikkje ei reise utan mål og meining. Det har fulgt ei oppskrift! Og denne oppskrifta vil det fortsette å fylje resten av livet, heilt til vedkommande dør (forhåpentlegvis etter eit langt og godt liv)

Heilt sidan barnet såg ut som på bildet over - ein "klump" med celler i rask vekst, og endå litt før det - medan det endå var ei einaste einsleg celle, har DNA vore på plass. DNA vert kopiert ved kvar celledeling, og på den måten har alle cellene i kroppen eit fullstendig sett med oppskrifta til korleis barnet skal vekse og utvikle seg. Hårfarge, fingerlengde og augefarge ligg allereie bestemt i gena i det som endå er berre ei lita ansamling med celler.

Det går sjølvsagt an å seie, frå eit ytre perspektiv, at det er umogleg å vite kva denne klumpen med celler skal bli eller er, og dermed heller ikkje kunne tillegge den noko verdi som menneske.

Det er likevel det reine, skjære fakta at har cellene DNA frå to menneske, ein hann og ei ho, så kan ikkje samlinga bli noko anna enn eit menneske. Det vert ikkje ein blome, det vert ikkje ein katt, det vert ikkje ein elefant... Det er og blir verande eit menneske.

Eit fullstendig, komplett og fantastisk MENNESKE.

Frå første celle.

Livsvern i skulen

Eg har fulgt litt med på debatten rundt Kvitsund Gymnas og etikkundervisninga ved skulen. Ein elev har klaga på undervisninga, og eit av punkta som er klaga på, er at dei lærer at abort er drap.

Kunnskapsministeren er på bana, og etter avisoverskriftene å dømme, reagerar ho voldsomt på det ho høyrer om undervisninga, og eg har lest forslag om å trekkje statsstøtta til skulen viss den ikkje underviser slik alle andre skular gjer. No var det sjølvsagt fleire ting i undervisninga enn abort det vart reagert på, og kva som vart reagert mest og minst på, og om det som står i avisene er rett, det kan eg ikkje uttale meg om.

Eg vil likevel hengje meg opp i to ting. For det første dette med truslar om å trekkje statstøtte viss skulen ikkje underviser slik regjeringa meiner ein skal undervise. Det luktar av forslaget... det luktar statsmakt og totalitært styre. (Og sjølv om eg slett ikkje trur at skulen vil miste noko støtte, at det berre er politikarar som er ute og raslar med lenkene, så er det ikkje noko kjekt å vere vitne til. Eit einsretta samfunn er vel ikkje den type samfunn vi ynskjer oss, er det vel?)

Det andre eg vil kommentere, er dette med abort og drap. Ein går på ein knivsegg når ein brukar dei to orda i lag, og ein bør nok ikkje slengje dei ut saman i utide. Likevel, kva skal ein seie på ein kristen skule, som skal undervise i kristen etikk, der ein skal lære unge menneske dei kristne normene og om det kristne menneskesynet? Kva ord skal ein bruke, når ein står der og skal snakke om provosert abort og skal halde fram det kristne menneskesynet. Kan ein kalle det for noko anna enn det det er?

Og om vi dekkjer det til, i etikkundervisninga på vidaregåande, blant unge menneske som er i sluttfasen av si identitetsbygging og snart skal ut og styre samfunnet, kva oppnår vi? Det blir berre tåkeprat og bla bla, og ein kjem ikkje eit steg lenger enn i klasserom som underviser etter den rødgrønne pipa. Kven skal kjempe for dei svakaste, om ikkje dei kristne skulane?

Sjølv jobbar eg i ungdomsskulen, og ein offentleg sådan. Og så er eg naturfaglærar, og skal snart, denne våren, undervise elevane mine i seksualitet, prevensjon, svangerskap og... abort. Og eg verken kan, eller forsåvidt har lyst til, å stå framfor femtenåringane mine og snakke om fosterdrap (med mindre dei spør meg direkte om eg meiner det er drap, då, sjølvsagt. Då skal eg sjølvsagt forklare dei mitt syn på saka!)

12 veker

Eg har vore gjennom desse emnene ein del gongar før, og har tenkt nøye gjennom dette med undervisning i livsvern. Det er ei sak eg brenn for, og ei sak eg veldig lett blir veldig engasjert i. Og kanskje litt for lett let kjenslene kome på bana. Utfordringa er: korleis undervise i livsvern utan å trå over streken?

Eg gjer det slik: I samband med svangerskapsundervisninga viser eg Lennart Nilsson sin fantastiske film "In the womb", som viser bilder av barnet si utvikling frå unnfanging og fram til fødsel. Så ser vi på bilder av foster som er for eksempel 15 veker, og ber elevane identifisere kroppsdelar. Og det same på bilder av 12 veker gamle foster, og 10 veker, og 8 veker osv. Og så stille spørsmålet: På kva for eit tidspunkt startar dette fosteret å vere eit menneske?

Eg trur kunnskap er heile nøkkelen til å bekjempe dei høge aborttala. Viss ungdomane vert medvitne om at fosteret er eit menneske heile vegen, og at det er umogleg å setje ei grense som kan forsvarast, håpar eg at dei tenkjer seg ekstra godt om før abort i det heile vert eit alternativ.

Dette er sjølvsagt berre ein liten del av etikkundervisninga på dette området, alt som vert sagt om foster og menneskevern er med på å påverke elevane, og eg har trua på at sjølv om eg ikkje brukar ordet drap, så er eg med på å fremje menneskeverdet ved jobben eg gjer. Og kanskje redde eit menneskeliv eller to.

Verdivalet

Det er mange ting som undrar meg når det gjeld USA, både når det gjeld meiningar enkeltpersonar kan ha og når det gjeld korleis store veljargrupper meiner landet best kan styrast. Ideologien som pregar landet, er på mange måtar fjern frå mitt norske hovud. For eksempel har eg lenge undra meg over dei sosiale forskjellane, ikkje at dei er der, men at dei i så stor grad er godtekne av mange amerikanarar. Det er mykje "kvar mann for seg"-tenking ute og går, særleg i den republikanske leiren, men også hos demokratane.

Ein ting som eg har vore oppteken av i årets valkamp, og fått med meg ein del meiningar om, er korleis pro-life-grupper argumenterer for å få folk til å stemme på Romney. Argumentasjonen dreier seg rundt Obama sitt syn på fri abort, som kolliderer med mange veljarar sitt verdisyn. Og eg er slett ikkje ueinig med dei, for dette er eit tema eg er veldig oppteken av sjølv, og som eg gjerne skulle sett at leiaren i det mektige landet hadde handtert annleis.

Likevel forundrar deg meg at anti-abort-gruppene heller vil ha Romney, for han er ikkje akkurat nokon pro-life mann han heller. Viss vi ser på kva han tenkjer om sosial støtte, og synet hans på dødsstraff, så får eg som pro-life-tilhengjar bakoversveis.

Etter mitt syn handlar pro-life også om dei som allereie er fødde. Det er like galt å drepe ein kriminell, som det er å drepe eit foster. Det er like galt å la menneske leve under uverdige forhold, la dei bli gjeldsslavar på grunn av helseproblem og la folk gå utan gode helsetilbod, fordi dei ikkje har råd, som det er galt å gjere livet vanskeleg for  ufødde barn.

Pro-life handlar om heile livet, frå livet startar ni månadar før fødsel, og til ein døyr. Alt i mellom der handlar om livet, og skal ein vere ekte pro-life, må ein verne om dei fødde også.

Dermed står vi tilbake med to kandidatar som er like ille og like gode, kvar på sitt felt. Amerikanarane står altså ovanfor eit val mellom to "onder" (i pro-life-samanheng), og må velje den dei meiner kan gjere livet betre for flest. Eg er ikkje i tvil om kven eg sjølv ville valt, sjølv om eg gremmast over synet på ufødt liv.

Heldigvis er ikkje dette eit val eg treng å ta...

Gudgitte babyar eller... verdilause "ting"?

Indignasjon er den kjensla eg som regel sit att med etter å lese artiklar og innlegg som handlar om abort og menneskeverd i aviser. Slik var det også etter at eg hadde lese denne artikkelen i avisa Vårt Land: "Leger mener det er greit å drepe nyfødte". Legane som er omtala er australske, og kallar det for ein "etter fødselen-abort".

Vidare hevdar legane at det ikkje er nokon forskjell på å abortere eit foster og ta livet av ein nyfødt baby. Eg kunne faktisk ikkje vore meir einig. Forskjellen på meg og legane er konsekvensen vi tek av denne sidestillinga: Legane meinar at det dermed er ok å ta livet av babyar også etter at dei er født. Min konklusjon er stikk motsett: Begge deler er like gale.

Det heile vert endå meir absurd når legane innrømmer at både foster og nyfødte er menneske, men at dei endå ikkje har fått "ein moralsk rett til å leve". Dei har ikkje blitt "personar" endå. Ikkje personar endå? Då har dei ikkje møtt mine born, i alle fall. Dei har hatt kvar sin heilt utprega personlegdom, og den hadde dei allereie inne i magen, frå dei første teikna vi kunne kjenne til liv. For eksempel har Lise vore ein livsnytar heile sitt liv. Ein roleg baby i magen, og fortsatt veit ho å finne seg til rett alle stadar der det er koseleg å vere... Jens var meir aktiv, og slik har det fortsett.

Hæ? Er eg ikkje ein person, seier du? I all verda...

Dessutan vil vi møte på ei anna problemstilling, viss vi tek legane sine meiningar alvorleg: Akkurat NÅR kan ein seie at borna har fått ein "personlegdom", og dermed vunne retten til å leve? Når dei får si første tann? Når dei seier sitt første ord? Når dei har lært seg å køyre bil?

Det er igrunn same problemet som dei har, dei som hevdar at barnet i magen ikkje er eit ordentleg menneske. NÅR vert det då eit menneske? Når det vert født? Når det er tolv veker? Og kva er det i så fall som har endra seg så dramatisk i forhold til dagen før, eller dagen før der igjen?

Nei, det enklaste (i alle fall moralsk sett, om ikkje politisk eller populistisk) er å seie at eit menneske er eit menneske uansett, og alle menneske har rett til å leve. Om vi har vore i magen i 3, 13 eller 39 veker, eller om vi er nyfødte, 19 år eller 78.

I Bibelen kan vi i alle fall lese at det er slik Gud ser på oss, så kvifor i all verda skal vi tenkje mindre om oss sjølv?

Kryss av for dine syv drømmer

Dette var utfordringa eg las utanfor ein kiosk på Sand i dag, og her er lottokupongen med sju av mine draumar:

Eg drøymer om ei lukkeleg framtid for borna mine. At dei skal kunne vekse opp i eit trygt samfunn, få sjølvtillit og eit godt sjølvbilde. At dei skal bli ansvarlege vaksne som er til å stole på. At dei skal bli moralske og integrerte menneske, med empati og omsorg for sine medmenneske, og ha samfunnsengasjement. Eg drøymer om at dei skal få bli kjent med Jesus, og kunne søkje tilflukt hos han i både gode og vonde dagar.

Eg drøymer om at eg skal kunne vere ein god ektemann for kona mi, at ho skal oppleve seg elska og verdsett. At eg skal kunne vere til å stole på, og ta ansvar for alle mine handlingar og ord. Eg drøymer om at vi ein dag kan sitje, gamle og grå, og sjå tilbake på eit godt liv saman.


Eg drøymer om at Gud skal kunne bruke meg i sitt arbeid, og at eg må vere villig til å vere der han vil ha meg. Eg drøymer om at andre menneske skal kunne få sjå noko av Guds nåde og kjærleik når dei møter meg, at mine handlingar og ord ikkje må stå i vegen for Gud.


Eg drøymer om at ALLE menneske i samfunnet vårt skal få det same menneskeverdet, at ingen vert sortert ut fordi dei er uønska eller har ein skavank. Eg drøymer om at Noreg må vakne, og beskytte også dei svakaste av oss, barna i mors liv.


Eg drøymer om at kyrkja skal vere tydeleg og klar. At den skal vere fundamentert på Guds ord og handle i samsvar med Bibelen. At det skal bli litt mindre "bla, bla" og litt meir Jesusfokus. Eg drøymer om at vi som kristne skal stå for ein tilgjevingskultur, nådekultur og kjærleikskultur som er med på å trekkje folk til Jesus.

Eg drøymer om at eg skal gjere ein god jobb på arbeidsplassen min. At elevane først og fremst får eit positivt forhold til seg sjølv og eigne evner, og dernest lærer mest mogleg ut frå eigne evner.



Eg drøymer om sol og badevér denne veka, slik at eg får skvist denne sommaren til sitt ytterpunkt...




Kjære Lotto: Du ser sikkert at eg ikkje drøymer om å bli rik. Difor er dette den einaste kupongen eg leverer inn. Beklagar. Men du hadde ein god plakat, som sette tankane, og draumane, i sving!

Embryo har menneskeverd!

Dette slår generaladvokaten i EU-domstolen fast (VL-artikkel om saka). Han ynskjer ikkje at det skal gå an å ta patent der det inngår øydelegging eller endring av menneskeleg embryo. Menneskeverdet gjeld frå unnfanginga av, seier han.

Slike nyhende er svært gledelege å lese, og dei skapar eit gryande håp i meg. Kanskje kan generaladvokaten, og etterkvart resten av leiinga i EU, fylgje denne tankerekkja til sin logiske konsekvens: At å øydeleggje eit embryo, som altså har menneskeverd, er det same som å krenkje menneskeverdet. Med andre ord: Å avslutte eit menneskeliv i mors liv må bli forbode, fordi det er krenking av menneskeverdet.

Det er eit gryande håp hos meg, ikkje så veldig stort, men det er der: Tenk om EU skulle komme til å forby provosert abort! Tenk på ringverknadane, og tenke på alle dei herlege små babyane som då får sjå dagens lys! (Og så må dei samtidig vedta ein del lover, sjølvsagt, som gjer det enklare å fø barna sine sjølv i vanskelege eller uynskte situasjonar. Men den dagen dei innser at provosert abort må forbys, så har dei sjølvsagt innsett også denne innlysande sida ved problematikken...)

Eg håpar.