lørdag 2. desember 2017

Hendene ropar



han rullar saman skriftrullen
set seg
og ser oss inn i auga

ser de hendene
kviskrar eg
(med pust frå ei anna tid)
sjå på hendene – sjå nøye

snart skal dei lyftast frå jorda
festa til eit tre
og visne som ei grein utan sevje

snart vil nytt liv strøyme
inn i hendene
fylle denne forunderlege læraren dykkar
med den krafta han hadde før
han kom til oss

då vil fridomen kome til dykk
og nådeåret kan ta til –

så sjå nøye på hendene
kviskrar eg
de heldige som får sjå
hendene rope ut vår fridom





Luk 4, 18-21: 
           Herrens Ande er over meg,
           for han har salva meg
           til å forkynna ein god bodskap for fattige.
           Han har sendt meg for å ropa ut
           at fangar skal få fridom
           og at blinde skal få sjå,
           for å setja undertrykte fri
         
og ropa ut eit nådeår frå Herren.

Så rulla han bokrullen saman, gav han til synagogetenaren og sette seg. Og alle som var i synagogen, heldt auga feste på han. Då tala han til dei og byrja slik: «I dag vart dette skriftordet oppfylt medan de høyrde på.»

Thorvald Steen: Det hvite badehuset


Eg blir glad kvar gong det kjem ei ny bok frå pennen til Thorvald Steen. Då veit eg at eg har nokre timar med kvalitetslesing framfor meg!

Slik var det også denne gongen, med boka «Det hvite badehuset». I sin sedvanleg rolege stil, prøvar forfattaren denne gongen å nøste opp nokre lause trådar i si eiga fortid. Forfattaren lid av ein muskelsvinnsjukdom. Når han ein dag får ein telefon frå si ukjente kusine, som kan fortelje at også onkelen og bestefaren hans hadde same sjukdom, er interessa vekt. Forfattaren ynskjer først og fremst å finne ut kvifor mora og mormora aldri snakkar om bestefaren, og kvifor han aldri har fått vite at han har ein onkel.

Forfattaren prøvar å få mora i tale, men det er ikkje enkelt å få ho til å seie noko. Han anar at det kan liggje både skam og smerte bak dette valet om å teie, så han prøvar å finne informasjon andre stadar også. Heile vegen reflekterer han over sin eigen situasjon, og han reflekterer også over dette med å vidareføre sjukdomsgen. Samtidig som forfattaren får vite meir om fortida, tek han lesaren med inn i framtida, og får oss til å tenkje over eigne verdiar og val, og kva som skal til for å fylle eit menneskeliv med verdi.

Det er ei djup og roleg bok, og ei bok som tek opp viktige spørsmål som dei fleste av oss har godt av å reflektere over! Hermed anbefalt! 


onsdag 29. november 2017

Det store alvoret - 1



Medan han var på veg til Jerusalem, drog han omkring frå by til by og frå landsby til landsby og underviste.
    Då var det ein som spurde: «Herre, er det få som blir frelste?» Han sa til dei: «Kjemp for å koma inn gjennom den tronge døra! Mange, seier eg dykk, skal freista å koma inn, men ikkje greia det. Når husherren først har reist seg og stengt døra og de står utanfor og bankar på og seier: ‘Herre, lat opp for oss’, då skal han svara: ‘Eg veit ikkje kvar de er ifrå.’ Då kjem de til å seia: ‘Vi har ete og drukke i lag med deg, og du underviste på gatene våre.’ Men han skal svara: ‘Eg veit ikkje kvar de er ifrå. Gå bort frå meg, alle de som gjer urett! Og de skal gråta og skjera tenner når de får sjå Abraham og Isak og Jakob og alle profetane i Guds rike medan de sjølve er kasta utanfor. Frå aust og vest og frå nord og sør skal menneske koma og sitja til bords i Guds rike. Då skal nokre som er dei siste, bli dei første, og nokre som er dei første, bli dei siste.»  
(Luk 13, 22-30)

Dette er ikkje nokon enkel tekst å skulle seie noko kortfatta og fornuftig om. Jesus tek her opp det store alvoret med dei to moglege utgongane av livet, og temaet har blitt drøfta og tolka av både teologar og kunstnarar og vanlege lekmenn opp gjennom hundreåra. Eg kan ikkje i eit lite blogginnlegg komme med lange, teologiske utgreiingar om tema, eller gje att dei ulike haldningane og meiningane som har blitt uttrykt. Men eg kan peike på nokre ting som verkar å vere sjølvsagte for Jesus, og som dei kristne kyrkjene for det meste har vore einige om.

For det første verkar det som det er heilt sjølvsagt for Jesus å tenkje at det finst eit liv etter døden. Han snakka ofte om himmelriket, eller Guds rike. I mange av talane sine brukar han ein port eller ei dør som symbol på inngangen til dette riket, og han er klar på at det går an å møte ei stengt dør. I søndagsteksten møter vi nokre som bankar på denne døra, men døra vert ikkje opna. Dei vert altså ståande utanfor Guds rike.

Slike tekstar reiser ein del spørsmål, blant anna: Korleis er denne «verda» utanfor den stengte porten? Korleis kan ein god Gud halde menneske utanfor sitt rike? Eg vil ikkje prøve meg på nokre enkle svar på desse spørsmåla, for dei er verkeleg utfordrande for tanken. Dessutan er det bortimot umogleg for oss menneske å forstå kva det vil seie å vere allmektig, kva det vil seie å vere 100% god og kva det vil seie å vere 100% heilag. Gud er så mykje større enn mine tankar.

I møte med slike tekstar vil eg helst fokusere på denne porten eller døra som Jesus snakkar om, og kva som kjenneteiknar dei som faktisk kjem gjennom den. På slutten av teksten seier han at menneske skal komme frå alle himmelretningar, altså frå heile verda, og sitje til bords i hans rike. Der er altså mange som kjem gjennom døra.

Ein annan stad i Bibelen, i Joh 10, 9, seier Jesus at det er han som er porten. Døra inn til Guds rike er altså Jesus sjølv. Andre stader kan vi lese at den som trur på Jesus, og trur på hans død og oppstode, skal bli frelste. Når eg les teksten i Lukas, og les at dei må gå bort, dei som har gjort urett, tenkjer eg at den uretten dei har gjort er å ikkje tru på Jesus.

Konklusjonen min blir difor slik: Viss Jesus er døra inn til Guds rike, og eg kan gå gjennom denne døra ved å tru på Jesu oppstode, ja, då vil eg klynge meg til Jesus og hans kors. Då vil eg setje all mi lit til at han kan frelse meg gjennom forsoninga på korset på Golgata. Så lenge eg held fast i Jesus, treng eg ikkje fokusere på, eller frykte, den andre utgangen av livet. 


(Artikkelen vart først publisert i Suldalsposten 25.10.17)

tirsdag 28. november 2017

Juliane Rui: Aude så rørsle kan synast

Dette er Juliane Rui si tredje diktbok, og ho held fram med å skrive små og underfundig tekstar om kvardagsopplevingar. I denne boka er det observasjonar i naturen som er i fokus, og særleg dei små dyra som vi ikkje plar leggje merke til, i alle fall ikkje på filosofiske måtar. Både fluga, børstemarken, ribbemaneten og sommarfuglegget har fått sine eigne dikt.

I tillegg skriv ho også om dei litt større dyra, eller om dei ikkje-levande elementa som også er viktige delar av naturopplevingar. Regndropar, saltvatn, steinar og greiner er alle viktige bestanddelar i denne vare og vakre samlinga av poetiske refleksjonar.

Eit par døme frå boka:

Egget sommarfuglen
legg på eit blad
pustar

det blæs ikkje bort
dropar treffer skalet
dyrehår
blomsterstøv
fester seg

larva opnar egget
frå innsida

det tar tid å vekse opp
i enga
lengre enn ein sommar


Og dette vakre diktet om haren:

Tyngda til ein hare
som rører seg
over vidda
mot fjellbjørka
i synsranda

eg kan ikkje halde
hjartet hans i torva
den kvite pelsen
som fortel om vinteren
når han stansar
og går opp på to
liksom større enn
den brune vidda


Katrine Sele: Jølster hotell - historier frå eit asylmottak

Denne vesle boka teiknar eit konkret og sterkt bilde av situasjonen til mange av asylsøkarane som ventar på svar frå myndigheitene i Noreg. Det aktuelle asylmottaket som er omtala i boka er i dag nedlagt, men eg vil tru mykje av innhaldet og historiene lett kan overførast til andre institusjonar.

Vi vert kjent med ni ulike asylsøkarar. Forhistoria deira vert fortalt, korleis dei flykta og enda opp i Noreg, møtet med det norske byråkratiet og korleis det gjekk med dei etter at sakene var ferdig behandla. Vi får også høyre korleis dei opplevde møtet med nordmenn og norsk kultur.

Til saman står boka som eit utsnitt av ein tidsepoke, ei tid som ein gong vil verte lagt under lupa og dømt i lys av ei ny tid. Truleg vil ein del av det desse nye landsmennene opplevde dei første åra i sitt nye heimland bli sterkt kritisert. Ein gong kjem vi til å riste på hovudet over at noko slikt kunne gå an.

Boka til Sele er eit viktig bidrag til debatten rundt asylpolitikken, og ei bok både politikarar, byråkratar, kommentarfelt-entusiastar og vanlege forståsegpåarar bør lese. I tillegg til alle andre som lever i eit land som skal integrere menneske med skjulte sår og vonde minner.

søndag 26. november 2017

Mellom linjene



i auga dine ser eg æva
spegla som ein funklande diamant,
sjela di – eit lys
eit stempel frå den allmektige:
du er Min

så senkar eg handa
ingen kan slå Gud
og bli ståande

så lukkar eg munnen
ingen kan forbanne Gud
og leve

så senkar eg hovudet
ingen kan tenkje misunnelege tankar
og stå oppreist framfor trona

for i smilet ditt strålar lyset
frå ein ukjent dimensjon;
dette er ikkje DNA
dette er ikkje nervespel
eller gen på gen i aksjon,

heile du er noko anna, noko meir
noko som er skrive mellom linjene
bak molekylstrukturar og funksjonar;
du er eit barn i Herrens hender
ein uvurderleg skatt
i Hans kjærlege, nådefulle hjarte




Matt 25, 40: Men kongen skal svara dei: ‘Sanneleg, eg seier dykk: Alt de gjorde mot eit av desse minste syskena mine, det gjorde de mot meg.’